Afetlere karþý Doða Temelli Çözümler: Kýrýkkale örneði

Günümüzde hýzlý kentleþme ve iklim deðiþikliðinin etkileriyle afetlerin sýklýðý ve yarattýðý tahribat artmaktadýr. Bu durum kentlerin afet dirençli þekilde planlanmasý gerekliliðini göstermektedir. Geleneksel çözümlerin etkisini kaybetmesi ve yetersiz kalmasý nedeniyle doða temelli çözümler (DTÇ) kavramý önem kazanmaktadýr. DTÇ’nin baþlýca hedefi ise sosyal, ekonomik ve çevresel sorunlarý bütüncül bir þekilde ele alýp sürdürülebilir çözümler üretmektir. Dirençlilik kavramý ise; afet sonrasýnda kentlerin uyum saðlayarak hýzlý toparlanma ve sürdürülebilir geliþimini devam ettirebilme becerisi olarak tanýmlanmaktadýr. Afetlere karþý doða temelli çözümler oluþturmak, dirençli kentler inþa edebilmek için büyük bir öneme sahiptir. Bu çalýþmada da DTÇ kavramýnýn geliþimi ve uygulamalarý ele alýnýp dirençli kent oluþturmadaki rolü tartýþýlmýþtýr. Ýlgili literatür incelendiðinde afet risklerinin belirlenmesi ve kentlerdeki riskli alanlarýn tespit edilmesinde Coðrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Çok Kriterli Karar verme (ÇKKV) yöntemlerinin etkili bir þekilde kullanýldýðý görülmektedir. ÇKKV yöntemleri, birçok deðiþkenin bir arada bulunduðu ve/veya çok sayýda aktörlü karar alma süreçlerinde en iyi seçeneði belirlemek için kullanýlmaktadýr. CBS ise, çok katmanlý mekânsal analizlerin yapýlmasýna olanak saðlamaktadýr. Bu çalýþma CBS tabanlý ÇKKV yöntemlerinden aðýrlýklý çakýþtýrma kullanarak Kýrýkkale ili için afet risklerinin tespit edilerek bu risklere karþý yerleþik alanlarda doða temelli çözümler üretmeyi amaçlamaktadýr. Bu baðlamda, Kýrýkkale ili için öncelikli olarak afet riskleri tanýmlanmýþ, ikinci olarak afet türlerine göre risk analizleri yapýlmýþtýr, risk analizi bulgularýna göre yüksek riskli alanlarýn Bahþýlý, Sulakyurt, Delice ve merkez ilçelerdeki dik yamaçlarda yoðunlaþtýðý görülmüþtür. Son olarak afet türlerine göre riskli alanlarda doða temelli çözüm önerileri getirilmiþtir.

Anahtar Kelimeler: Doða temelli çözümler (DTÇ), Afet risk analizi, Coðrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Kýrýkkale, Dirençli kent

Nature-Based Solutions for disaster resilience: The case of Kýrýkkale

The frequency and impacts of disasters are increasing due to rapid urbanization and climate change, underscoring the need to plan cities in a disaster-resilient manner. As conventional solutions have lost effectiveness and proved inadequate, the concept of Nature-based Solutions (NBS) has gained prominence. The primary aim of NBS is to address social, economic, and environmental problems holistically and produce sustainable solutions. Resilience is defined as the capacity of cities to adapt, recover rapidly after disasters, and sustain their development. Developing NBS against disasters is therefore crucial for building resilient cities. This study examines the evolution and applications of the NBS concept and discusses its role in creating resilient cities. A review of the literature shows that Geographic Information Systems (GIS) and Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods are effectively used to identify disaster risks and delineate hazardous areas in urban settings. MCDM methods are employed to determine the optimal option in decision-making processes involving numerous variables and/or multiple stakeholders, while GIS enables multi-layer spatial analyses. Using the weighted overlay method—one of the GIS-based MCDM approaches—this study aims to identify disaster risks for Kýrýkkale Province and to develop NBS for built-up areas to address these risks. In this context, disaster risks were first defined for Kýrýkkale; second, risk analyses were conducted by disaster type. According to the findings, high-risk areas are concentrated on steep slopes in the districts of Bahþýlý, Sulakyurt, Delice, and the central district. Finally, NBS proposals were developed for the hazard-prone areas by disaster type.

Keywords: Nature-based solutions (NBS), Disaster risk analysis, Geographic Information Systems (GIS), Kýrýkkale, Resilient city