Türk Dünyasının Tarihi ve Kültürel Mirası Üzerine Yapay Zeka Tarafından Üretilen Turizm Bilgilerinin Karşılaştırmalı Analizi

Bu çalışma, büyük dil modeli tabanlı yapay zeka sistemleri olan ChatGPT ve Google Gemini’nin, Türk Dünyası’nın tarihi ve kültürel mirasına ilişkin turizm odaklı bilgi üretme biçimlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Nitel araştırma deseninde tasarlanan çalışmada karşılaştırmalı doküman analizi ve tematik içerik analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Ocak 2026’nın aynı haftasında, aynı dil ayarları kullanılarak her iki sisteme de aynı Türkçe soru seti yöneltilmiş ve elde edilen metinsel çıktılar dijital dokümanlar olarak değerlendirilmiştir. Yanıtlar, bilgi kalitesi literatüründen hareketle oluşturulan ve çalışma kapsamında geliştirilen kodlama çerçevesi doğrultusunda tarihsel doğruluk, kültürel temsil, bilgilendirici ve yönlendirici kapasite, güncellik ve tutarlılık boyutlarında analiz edilmiştir. Bulgular, ChatGPT yanıtlarında kurumsal dokümantasyon, kaynak izlenebilirliği, rota önerileri ve lojistik ayrıntılar üzerinden daha yapılandırılmış bir bilgi sunumunun öne çıktığını göstermektedir. Google Gemini yanıtlarında ise tarihsel süreklilik, kültürel bağlam, deneyimsel anlatım ve kavramsal bütünlük vurgusu daha belirgin hale gelmiştir. Bu nedenle iki sistem, turizm bilgisi üretiminde birbirinden farklı fakat tamamlayıcı bilgi yapılandırma eğilimleri sergilemiştir. ChatGPT çıktıları uygulanabilir planlama adımlarını görünür kılarken, Gemini çıktıları kültürel anlamlandırma ve bütüncül miras anlatısı açısından dikkat çekmiştir. Bununla birlikte ChatGPT yanıtlarında yerel kültürel farklılıkların derinlemesine işlenmesi sınırlı kalmış, Gemini yanıtlarında ise pratik seyahat planlaması ve kaynak şeffaflığı daha genel düzeyde sunulmuştur. Kültürel duyarlılık açısından her iki sistemde de açık biçimde sorunlu ya da dışlayıcı ifadelere rastlanmamıştır. Ancak yerel özgüllük, doğrulanabilirlik ve bağlamsal derinlik bakımından geliştirilmesi gereken alanlar bulunmaktadır. Sonuçlar, büyük dil modeli tabanlı sistemlerin miras odaklı turizm bilgisi üretiminde işlevsel katkılar sunabildiğini, ancak bu bilgilerin eleştirel doğrulama ve yerel bağlamsallaştırma süreçleriyle desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Yapay ve yapay zeka, ChatGPT, Google Gemini, Türk dünyası, Kültürel miras.

A Comparative Analysis of AI-Generated Tourism Information on the Historical and Cultural Heritage of the Turkic World

This study comparatively examines how ChatGPT and Google Gemini, large language model-based systems, produce tourism-oriented information on the historical and cultural heritage of the Turkic World. Designed as a qualitative study, it uses comparative document and thematic content analyses. In the same week of January 2026, the same Turkish question set was posed to both systems under identical language settings, and the outputs were treated as digital documents. The responses were analyzed through a coding framework developed from the information quality literature and refined in the study across historical accuracy, cultural representation, informative and guiding capacity, and currency and consistency. Findings indicate that ChatGPT responses foregrounded a more structured presentation through institutional documentation, source traceability, route suggestions, and logistical details. Google Gemini responses, however, placed stronger emphasis on historical continuity, cultural context, experiential narration, and conceptual coherence. Thus, both systems displayed different but complementary tendencies in structuring tourism information. While ChatGPT outputs made applicable planning steps more visible, Gemini outputs were notable for cultural interpretation and holistic heritage narration. Nevertheless, local cultural differences were addressed in limited depth in ChatGPT responses, whereas practical travel planning and source transparency were presented more generally in Gemini responses. In terms of cultural sensitivity, no clearly problematic or exclusionary expressions were found in either system. However, improvement is needed regarding local specificity, verifiability, and contextual depth. The results show that these systems can contribute functionally to heritage-oriented tourism information production, provided that such information is supported by critical verification and local contextualization processes.

Keywords: Tourism and artificial intelligence, ChatGPT, Google Gemini, Turkic world, Cultural heritage