Geomorphology of the Çýryayla Stream and the Geotourism Potential of the Çýr Waterfall (Bingöl, Türkiye)

This study investigates the tectonic-lithological controls on the formation of Çýr Waterfall, developed along the Çýryayla Stream in the Bingöl-Ilýcalar region, and evaluates its geomorphotourism potential. The waterfall formed within the contact zone between Upper Miocene volcanics and Paleozoic schists under the influence of the East Anatolian Fault Zone (Ilýca segment). A 12.5 m resolution digital elevation model and satellite imagery were analyzed in a GIS environment. In addition, UAV flights conducted using a DJI Mavic 3 Enterprise RTK enabled the production of high-resolution DEM and orthophoto datasets through Metashape. Morphometric analyses were carried out using the Stream Length-Gradient (SL), Mountain Front Sinuosity (Smf), and Valley Floor Width-to-Height Ratio (Vf) indices, supported by longitudinal valley profiles. Geomorphotourism potential was quantified through expert-based evaluations integrating social media visibility, SWOT analysis, and the Geosite Assessment Model (GAM). The results indicate that structural control is the dominant factor shaping the study area. Vf values (0.07-0.62) indicate narrow, deeply incised V-shaped valleys, while SL anomalies (27-2255) reflect high stream energy associated with fault zones. Smf values (1.21-1.47) point to ongoing tectonic uplift along linear mountain fronts. According to GAM results, scientific and educational values are high, whereas tourism-related components remain limited due to infrastructure and information deficiencies. Therefore, conservation measures and visitor management strategies are recommended to ensure sustainable use of the area.

Keywords: Çýr Waterfall, Geomorphotourism, Morphometric indices, Active tectonics, GAM model

Çýryayla Deresi Jeomorfolojisi ve Çýr Þelalesi’nin (Bingöl) Jeoturizm Potansiyeli

Bu çalýþma, Bingöl-Ilýcalar yöresinde Çýryayla Deresi boyunca geliþen Çýr Þelalesi’nin tektonik-litolojik denetimli oluþumunu ve jeomorfoturizm potansiyelini ortaya koymaktadýr. Üst Miyosen volkanitleri ile Paleozoik þistlerin dokanak zonunda, Doðu Anadolu Fay Zonu’nun (Ilýca segmenti) etkisi altýnda geliþen þelale; mevsimsel debi deðiþimleri, eþik morfolojisi ve konumsal özellikleriyle bölgesel morfodinamiðin belirgin göstergelerinden biridir. Bu baðlamda çalýþma sahasý, hem jeomorfolojik süreçlerin izlenmesi hem de doðal miras deðerlerinin deðerlendirilmesi açýsýndan dikkat çekici bir örnek sunmaktadýr. Yöntem kapsamýnda 12.5 m çözünürlüklü sayýsal yükseklik modeli ve uydu görüntüleri CBS ortamýnda analiz edilmiþ; DJI Mavic 3 Enterprise RTK ile gerçekleþtirilen üç uçuþ sonucunda Metashape üzerinden ≤10 cm çözünürlüklü DEM ve ortofoto verileri üretilmiþtir. Morfometrik incelemelerde Akarsu Uzunluk-Gradyan (SL), Dað Önü Sinüsite (Smf) ve Vadi Tabaný Geniþliði-Yükseklik Oraný (Vf) indisleri ile boyuna ve enine profiller deðerlendirilmiþtir. Jeomorfoturizm potansiyeli, sosyal medya görünürlüðü, GZFT analizi ve Jeosit Deðerlendirme Modeli (GAM) aracýlýðýyla uzman puanlamalarý temelinde sayýsallaþtýrýlmýþtýr. Bulgular, sahada yapýsal kontrolün belirleyici olduðunu göstermektedir. Vf deðerleri (0.07-0.62) dar ve derin “V” profilli genç vadilere iþaret ederken, SL anomalileri (27-2255) dokanak zonu ve faylarla çakýþan yüksek akarsu enerjisini ortaya koymaktadýr. Smf deðerleri (1.21-1.47) doðrusal ve dik dað cephelerinde süren tektonik yükselimi yansýtmaktadýr. GAM sonuçlarýna göre bilimsel/eðitsel ve estetik deðerler yüksek; turistik alt bileþenler ise altyapý ve bilgilendirme eksiklikleri nedeniyle düþüktür. Çalýþma, alanýn sürdürülebilir kullanýmý için koruma, ziyaretçi yönetimi ve altyapý iyileþtirmelerini önermektedir.

Anahtar Kelimeler: Çýr Þelalesi, Jeomorfoturizm, Morfometrik indisler, Aktif tektonik, GAM modeli