Bu çalýþmada, turizm öðrencilerinin yapay zekâ tabanlý uygulamalarý hangi amaçlarla kullandýklarý ortaya konmaya çalýþýlmýþtýr. Hayatýn her alanýnda kullanýlmaya baþlanan bu uygulamalarýn kullanýmý eðitim sektöründe de artarak devam etmektedir. Özellikle, öðrencilerin hangi amaçlarla bu tür uygulamalarý kullandýklarý merak edilen konulardan biri olmuþtur. Bu nedenle, bu araþtýrma derinlemesine bilgiler elde edebilme adýna nitel bir araþtýrma olarak dizayn edilmiþtir. Veri toplama tekniði olarak görüþme yöntemi tercih edilmiþtir. Görüþme formu yarý yapýlandýrýlmýþ olarak ilgili literatürde yer alan araþtýrmalardan yararlanýlarak oluþturulmuþtur. Görüþmeler yüz yüze olarak gerçekleþtirilmiþ olup toplamda 39 kiþi ile görüþme yapýlmýþtýr. Veriler, 15-30 Mayýs 2025 tarihleri arasýnda toplanmýþtýr. Verilerin analizi içerik ve betimsel analiz yöntemleri kullanýlarak gerçekleþtirilmiþtir. Verilerin analizi sonucunda, dil, dersler, çeviri, destinasyonlar, medeniyetler gibi konularda turizm öðrencilerinin yapay zekâ tabanlý uygulamalardan destek aldýðý söylenebilir. Ayrýca, bu tür uygulamalarýn turizm öðrencilerine kolaylýk, zaman tasarrufu ve ayrýntýlý bilgi elde etme konularýnda fayda saðladýðý belirtilebilir. Yapay zekâ tabanlý uygulamalarýn öðrencilerin zihninde genellikle “kolaylýk”, “bilgi” ve “ulaþabilirlik” gibi kelimelerle örtüþtüðü belirtilebilir. Öðrencilerin yapay zekâ tabanlý uygulamalarý daha verimli kullanabilmeleri için eðitim kurumlarýnýn eðitim vermesi ve ücretsiz bir þekilde uygulamalara giriþi desteklemesi gerektiði hususlarý ön plana çýkmýþtýr. Bulgulardan hareketle, eðitim kurumlarýnýn öðrencileri uygulamalarý kullanabilmesi konusunda eðitmesi gerektiði öncelikli olarak önerilmektedir. Bu uygulamalarýn eðitim sistemi içerisine alýnmasý ve fiziki alanlarýn yapay zekâ tabanlý uygulamalarýný kullanma kolaylýðý olabilecek þekilde dizayn etmeleri diðer bir öneridir.

Elektrikli araçlarýn (EV) küresel ölçekte hýzla yaygýnlaþmasý, kullanýcýlarýn 'menzil kaygýsýný' en aza indirmek ve sürdürülebilir kentsel hareketliliði desteklemek amacýyla þarj altyapýsýnýn stratejik olarak planlanmasýný zorunlu kýlmaktadýr. Bu çalýþma, 2020-2024 yýllarý arasýnda EV sayýsýndaki %1895'lik dikkat çekici artýþýn mevcut aðý zorladýðý Balýkesir, Türkiye'deki kritik arz-talep dengesizliðini ele almaktadýr. Çalýþmanýn temel amacý, merkezi Karesi ve Altýeylül ilçelerinde yeni EV þarj istasyonlarý için en uygun yerleri belirlemektir. Bu süreci incelemek için, Bulanýk Analitik Hiyerarþi Süreci (Bulanýk AHP) ve Coðrafi Bilgi Sistemleri'ni (CBS) bütünleþtiren hibrit bir metodoloji kullanýlmýþtýr. Kapsamlý bir literatür sentezinden türetilen ve nüfus yoðunluðu, trafik yoðunluðu, ana yollara yakýnlýk gibi unsurlarý içeren sekiz kriter, karar verme sürecindeki doðal öznelliði yönetmek amacýyla Bulanýk AHP ile aðýrlýklandýrýlmýþtýr. Sonuçlar, ana yollara yakýnlýðýn (0,239), nüfus yoðunluðunun (0,217) ve trafik yoðunluðunun (0,116) en etkili faktörler olduðunu ortaya koymuþtur. Model, güvenilirliðini kanýtlayan yüksek bir tutarlýlýk oraný (CR = 0,01753) elde etmiþtir. Nihai uygunluk haritasý, Altýeylül ve Oruçgazi gibi merkezi mahalleleri, yüksek uygunluk puanlarý ve düþük mevcut þarj istasyonu yoðunluklarý nedeniyle yüksek öncelikli yatýrým bölgeleri olarak tanýmlamýþtýr. Bu araþtýrma, yerel yönetimler ve özel yatýrýmcýlar için saðlam, veri odaklý bir karar destek aracý sunarak, kaynaklarýn verimli tahsisi ve Balýkesir'in sürdürülebilir EV þarj altyapýsýnýn etkin bir þekilde geniþletilmesi için stratejik bir yol haritasý saðlamaktadýr.

Günümüzde hýzlý kentleþme ve iklim deðiþikliðinin etkileriyle afetlerin sýklýðý ve yarattýðý tahribat artmaktadýr. Bu durum kentlerin afet dirençli þekilde planlanmasý gerekliliðini göstermektedir. Geleneksel çözümlerin etkisini kaybetmesi ve yetersiz kalmasý nedeniyle doða temelli çözümler (DTÇ) kavramý önem kazanmaktadýr. DTÇ’nin baþlýca hedefi ise sosyal, ekonomik ve çevresel sorunlarý bütüncül bir þekilde ele alýp sürdürülebilir çözümler üretmektir. Dirençlilik kavramý ise; afet sonrasýnda kentlerin uyum saðlayarak hýzlý toparlanma ve sürdürülebilir geliþimini devam ettirebilme becerisi olarak tanýmlanmaktadýr. Afetlere karþý doða temelli çözümler oluþturmak, dirençli kentler inþa edebilmek için büyük bir öneme sahiptir. Bu çalýþmada da DTÇ kavramýnýn geliþimi ve uygulamalarý ele alýnýp dirençli kent oluþturmadaki rolü tartýþýlmýþtýr. Ýlgili literatür incelendiðinde afet risklerinin belirlenmesi ve kentlerdeki riskli alanlarýn tespit edilmesinde Coðrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Çok Kriterli Karar verme (ÇKKV) yöntemlerinin etkili bir þekilde kullanýldýðý görülmektedir. ÇKKV yöntemleri, birçok deðiþkenin bir arada bulunduðu ve/veya çok sayýda aktörlü karar alma süreçlerinde en iyi seçeneði belirlemek için kullanýlmaktadýr. CBS ise, çok katmanlý mekânsal analizlerin yapýlmasýna olanak saðlamaktadýr. Bu çalýþma CBS tabanlý ÇKKV yöntemlerinden aðýrlýklý çakýþtýrma kullanarak Kýrýkkale ili için afet risklerinin tespit edilerek bu risklere karþý yerleþik alanlarda doða temelli çözümler üretmeyi amaçlamaktadýr. Bu baðlamda, Kýrýkkale ili için öncelikli olarak afet riskleri tanýmlanmýþ, ikinci olarak afet türlerine göre risk analizleri yapýlmýþtýr, risk analizi bulgularýna göre yüksek riskli alanlarýn Bahþýlý, Sulakyurt, Delice ve merkez ilçelerdeki dik yamaçlarda yoðunlaþtýðý görülmüþtür. Son olarak afet türlerine göre riskli alanlarda doða temelli çözüm önerileri getirilmiþtir.

Ýklim deðiþikliði ve kentleþmenin etkisiyle artan ýsý stresi, kentsel dýþ ortam etkinliklerinde klimatik konforun önemini artýrmaktadýr. Bu çalýþma, Çanakkale’de 1975–2022 dönemine ait sýcaklýk, nem, rüzgâr, güneþlenme ve yaðýþ verilerini kullanarak aylýk ve günlük klimatik konfor koþullarýný Turizm Ýklim Ýndisi (TCI) ve Tatil Ýklim Ýndisi (HCI) ile deðerlendirmektedir. Klimatik konfordaki uzun dönem eðilimler Kendall Tau-b ve Pearson korelasyon testleriyle analiz edilmiþtir. Yeþil alanlar, kentlerde dýþ ortam etkinliklerinin yoðun bir þekilde yapýldýðý ve klimatik konfora olumlu etki eden alanlardýr. Çanakkale Belediyesi yeþil alan envanteri deðerlendirilerek, yeþil alan kapasitesinin klimatik konforu destekleyici etkisi tartýþýldý. Çalýþma bulgularýna göre Mayýs, Haziran ve Eylül aylarý “Ýyi–Mükemmel–Ýdeal” konfor düzeylerine sahipken; Ocak ve Aralýk aylarýnda yalnýzca “Elveriþsiz–Marjinal–Kabul Edilebilir” koþullar görülmektedir. Yaz aylarýnda sýcaklýk ve nemin birlikte artmasý konforu belirgin biçimde düþürmektedir. Son 30 yýlda konforlu gün sayýlarýndaki artýþ, kentteki ýsýnma eðilimiyle iliþkilidir. 2020’li yýllarda ideal günlerin geniþlemesi olumlu görünse de, artan kentleþme yoðunluðu gelecekte konforu olumsuz etkileyebilir. Nitekim son 20 yýlda nüfus %76 artarken, yeþil alan büyüklüðü yalnýzca %4,4 artmýþ; kiþi baþýna düþen yeþil alan ise %40 azalmýþtýr. Kent ölçeðinde eriþilebilirliði artýrmak adýna küçük-orta ölçekli yeþil alanlara aðýrlýk verilse de, klimatik konfor ve ekosistem hizmetlerinin desteklenmesi bakýmýndan büyük yeþil alanlarýn artýrýlmasý önemlidir

Bu çalýþma, Bingöl-Ilýcalar yöresinde Çýryayla Deresi boyunca geliþen Çýr Þelalesi’nin tektonik-litolojik denetimli oluþumunu ve jeomorfoturizm potansiyelini ortaya koymaktadýr. Üst Miyosen volkanitleri ile Paleozoik þistlerin dokanak zonunda, Doðu Anadolu Fay Zonu’nun (Ilýca segmenti) etkisi altýnda geliþen þelale; mevsimsel debi deðiþimleri, eþik morfolojisi ve konumsal özellikleriyle bölgesel morfodinamiðin belirgin göstergelerinden biridir. Bu baðlamda çalýþma sahasý, hem jeomorfolojik süreçlerin izlenmesi hem de doðal miras deðerlerinin deðerlendirilmesi açýsýndan dikkat çekici bir örnek sunmaktadýr. Yöntem kapsamýnda 12.5 m çözünürlüklü sayýsal yükseklik modeli ve uydu görüntüleri CBS ortamýnda analiz edilmiþ; DJI Mavic 3 Enterprise RTK ile gerçekleþtirilen üç uçuþ sonucunda Metashape üzerinden ≤10 cm çözünürlüklü DEM ve ortofoto verileri üretilmiþtir. Morfometrik incelemelerde Akarsu Uzunluk-Gradyan (SL), Dað Önü Sinüsite (Smf) ve Vadi Tabaný Geniþliði-Yükseklik Oraný (Vf) indisleri ile boyuna ve enine profiller deðerlendirilmiþtir. Jeomorfoturizm potansiyeli, sosyal medya görünürlüðü, GZFT analizi ve Jeosit Deðerlendirme Modeli (GAM) aracýlýðýyla uzman puanlamalarý temelinde sayýsallaþtýrýlmýþtýr. Bulgular, sahada yapýsal kontrolün belirleyici olduðunu göstermektedir. Vf deðerleri (0.07-0.62) dar ve derin “V” profilli genç vadilere iþaret ederken, SL anomalileri (27-2255) dokanak zonu ve faylarla çakýþan yüksek akarsu enerjisini ortaya koymaktadýr. Smf deðerleri (1.21-1.47) doðrusal ve dik dað cephelerinde süren tektonik yükselimi yansýtmaktadýr. GAM sonuçlarýna göre bilimsel/eðitsel ve estetik deðerler yüksek; turistik alt bileþenler ise altyapý ve bilgilendirme eksiklikleri nedeniyle düþüktür. Çalýþma, alanýn sürdürülebilir kullanýmý için koruma, ziyaretçi yönetimi ve altyapý iyileþtirmelerini önermektedir.

Turizm birçok alt sektörü etkileyen esnek yapýdaki bir endüstridir. Bu sebeple ülke ve bölgelerin geliþiminde önemli bir yere sahiptir. Turizmin yoðun bir insan hareketliliði ve küresel düzeyde terörizm risklerini barýndýrmasý sebebiyle destinasyonlarýn ekonomik baþarýsý veya baþarýsýzlýðý da turistlerin gidilen destinasyona yönelik güvenlik algýsý ile ilintilidir. Güvenliðe iliþkin algýlar, turistlerin seyahat kararlarýný ve destinasyondan duyduklarý memnuniyeti doðrudan etkilemektedir. Turist güvenliði gerçeðinden yola çýkarak son yýllarda turistlere yönelik iþlenen suçlar noktasýnda suç oranlarýnda artýþýn yaþandýðý görülmektedir. Bu araþtýrmanýn amacý, Van ilinde 2020–2024 yýllarý arasýnda yerli ve yabancý turistlerin suç maðduriyetlerini adli veriler üzerinden incelemektir.Bu araþtýrmanýn verileri SPSS 21.0 ve Python programlama dili destekli araçlar kullanýlarak analiz edilmiþ; analizde frekans daðýlýmlarý, yüzde oranlarý ve karþýlaþtýrmalý tablolar kullanýlmýþ; maðdur uyruklarý, suç türleri ve karar türleri arasýndaki farklar betimsel istatistiklerle ortaya konulmuþtur. Bu çalýþma kapsamýnda Van ilinde adli kuruluþlardan dilekçe ile talep edilen toplam 144.730 dosya analiz edilmiþ, %102,8 oranla 148.781 dosyanýn sonuçlandýðý tespit edilmiþtir. Analizler sonucunda en çok soruþturulan suçlar sýrasýyla hakaret (%17,3), tehdit (%13,66) ve kasten yaralama (%13,05) olmuþtur. Yabancý uyruklularýn en çok maruz kaldýðý suçlar kasten ve taksirle yaralamadýr. Göçmenlerin adli süreçlere eriþimde yaþadýðý sorunlar, düþük Conviction oranlarýna yansýmýþtýr. Bulgular, göçmenlere yönelik adli desteklerin artýrýlmasý ve yerel güvenlik politikalarýnýn güçlendirilmesi gerektiðini göstermektedir.

Ortak deðer yaratýmý (co-creation) kavramý, deneyim, etkileþim ve aktif katýlým ile olan yakýn iliþkisi nedeniyle turizm araþtýrmalarýnda giderek artan bir ilgi görmektedir. Bu kuramsal temelden hareketle, bu çalýþma turist turlarý baðlamýnda ortak deðer yaratýmýný ele alan akademik araþtýrmalarý sistematik olarak incelemek amacýyla bibliyometrik bir yaklaþým benimsemektedir. Web of Science veri tabanýndan elde edilen toplam 420 makale, yayýn eðilimlerini, önde gelen dergileri, etkili yazarlarý, önemli kurumlarý, katký saðlayan ülkeleri ve sýk kullanýlan temalarý belirlemek amacýyla analiz edilmiþtir. Bulgular, ortak deðer yaratýmý literatürünün entelektüel yapýsýný ve zaman içindeki geliþimini ortaya koymakta; kavramýn tur bazlý turizm araþtýrmalarýnda nasýl kavramsallaþtýrýldýðýný ve operasyonelleþtirildiðini göstermektedir. Analiz sonuçlarý, ortak deðer yaratýmýnýn, turlar sýrasýnda daha derin bir etkileþim, katýlým ve kiþiselleþtirme saðlayarak turist deneyimlerini zenginleþtirmede önemli bir rol oynadýðýný ortaya koymaktadýr. Ayrýca, ortak deðer yaratýmýnýn inovasyonu destekleyerek, hizmet kalitesini artýrarak ve sürdürülebilir turizm uygulamalarýný teþvik ederek destinasyonlarýn rekabet avantajýna katký saðladýðý vurgulanmaktadýr. Bu çalýþma, turist turlarýnda ortak deðer yaratýmý araþtýrmalarýnýn akademik geliþimini anlamaya yönelik kapsamlý bir kuramsal çerçeve sunmakta; ayný zamanda turizm uygulayýcýlarý ve tur operatörleri için daha katýlýmcý, özgün ve sürdürülebilir tur deneyimleri tasarlamalarýna rehberlik eden pratik çýkarýmlar saðlamaktadýr.

Bu çalýþma, Brezilya’nýn Bonito kentinde uygulanan “Tek Voucher (Single Voucher)” sistemini, sürdürülebilir turizm baðlamýnda yenilikçi bir destinasyon düzeyinde yönetiþim mekanizmasý olarak incelemektedir. Sistem, yalnýzca teknik ya da idari bir araç olarak deðil; kamu kurumlarý, özel turizm iþletmeleri ve yerel topluluk aktörleri arasýndaki koordinasyon, þeffaflýk ve hesap verebilirliði yeniden yapýlandýran kurumsal bir düzenleme olarak ele alýnmaktadýr. Hibrit ve çok ölçekli yönetiþim perspektifine dayanan çalýþma, dijital aracýlý sistemlerin karmaþýk turizm destinasyonlarýnda kolektif düzenlemeyi nasýl mümkün kýldýðýný açýklamayý amaçlamaktadýr. Yöntemsel olarak araþtýrma, vaka temelli doküman incelemesi ile sistematik doküman analizini bir arada kullanarak “Tek Voucher” sisteminin kurumsal tasarýmýný ve iþleyiþ mantýðýný analiz etmektedir. Bulgular, sistemin fiyat standardizasyonu, taþýma kapasitesi kontrolü, mali þeffaflýk ve gerçek zamanlý dijital izleme gibi mekanizmalar aracýlýðýyla yönetiþim iþlevlerini günlük turizm iþlemlerine doðrudan entegre ettiðini göstermektedir. Bu sayede bireysel piyasa iþlemleri, düzenleyici normlarýn ve hesap verebilirlik süreçlerinin tutarlý biçimde uygulandýðý kolektif yönetiþim araçlarýna dönüþmektedir. Analiz sonuçlarý ayný zamanda “Tek Voucher” sisteminin kurumlar arasý iþ birliðini güçlendirdiðini, adil ve izlenebilir gelir daðýlýmýný teþvik ettiðini, vergi uyumunu artýrdýðýný ve veri temelli karar alma ile kurumsal öðrenme yoluyla çevresel korumayý desteklediðini ortaya koymaktadýr. Yerel baðlamýn ötesinde Bonito örneði, teknoloji destekli yönetiþim yaklaþýmýnýn ekonomik verimlilik ile sosyal sorumluluk ve ekolojik sürdürülebilirliði nasýl uyumlaþtýrabildiðini göstermektedir.